قلعه بهستان یا کهن دژ زنجان

قلعه بهستان یا کهن دژ در شهرستان ماه نشان در استان زنجان و در نزدیکی روستای بهستان ، در کنار رود قزل اوزن  قرار دارد . دیرینگی این دژ به قرن پنجم هجری باز می گردد . قلعه ای منحصر به فرد که متأسفانه به دلیل عدم توجه مسئولان میراث فرهنگی کشور و به خصوص استان در آستانه ی تخریب است . بنای نخستین این دژ مربوط به دوره ی ساسانی است ولی در دوره ی اسلامی و سده های پنج تا هفت مورد استفاده بوده است .

سازندگان قلعه با در نظر داشتن طرح اولیه ، اقدام به کندن کوه و تخلیه ی خاک ها و سنگها کرده اند و به هر تعدادی که به اتاق های آن اضافه شده راه های ارتباطی آن ها به مجموعه نیز به صورت دالان هایی افزوده شده است .

نامگذاری

نمای بیرونی قلعه به شکل دیواره ای از دودکش های به هم پیوسته و تعدادی دودکش جدا است که حفره های پایین تپه ظاهری مرموز بدان بخشیده است . برخی از مردم محلی این آثار را به خاطر شکل عجیبشان ” دودکش جن ” یا ” تخت دیو ” می نامند زیرا معتقد بودند دیو ها روی تخته سنگهای مسطح بالای ستون ها استراحت می کند .

قلعه بهستان یا کهن دژ زنجان

مشخصات

شکل دودکش در واقع نوعی سنگ قارچی شکل است که بر اثر فرسایش پدید آمده ، شبیه به مناره ای بلند و نازک می باشد که سنگ دیگری روی آن قرار گرفته است و در اصطلاح زمین شناسی ” دودکش پری ” نامیده می شود . فضای کلی قلعه به سه دسته اتاق ها ، راه پله ها و دالان ها تقسیم می گردیده است که گاه دارای سقفی تیزه دار و ارای محل هایی به شکل مثلث یا مدور بر روی دیوارها برای قرار گرفتن پیه سوز بوده است . این دژ دارای راه پله های زیگزاگی در ضلع های غربی و شرقی است که روزگاری از پایینی ترین قسمت ضلع شمالی آن شروع می شده و حالا جز ویرانه ای تحمیل شده بر هسته ی اصلی قلعه به چیز دیگری شبیه نیست و به دلیل فرسایش طبقات زیرین آن ، تردد در این مسیر خطرناک و تقریبا ناممکن است .

راه پله های ضلع شمال غربی قلعه یکی از مناطق دست نخورده و سالم دژ بهستان می باشد و در بالای آن اتاقی به شکل طاق محراب های مسجد اسلامی وجود دارد . راه پله های زیاد با غرض یک متر نیز اقتباس از این سبک معماری است . هم اکنون به دلیل تخریب زیاد تنها با عملیات کوهنوردی می توان بر بالای قلعه با تخته سنگ های عظیم مسطح آن رسید . قسمت بالای قلعه با گچ اندوده شده و داخل آن حوضی با ابعاد هفت در سه متر و از جنس سنگ و ساروج قرار دارد که با استفاده از لوله های آب نیم متری به اسم ” گنگ ” آب آن تأمین می شده است .